Vefsetur Vilhjálms Stefánssonar, Stefansson Web

	Vefsetur Vilhjálms Stefánssonar landkönnuðar og mannfræðings 1879 - 1962
heim persónan rannsóknir hugsjónir ritverk krækjur *English* *Safnafræðsla*	Arfleifð landkönnuðarins og mannfræðingsins Vilhjálms Stefánssonar er nátengd samskiptum manns og náttúru, sjálfbærri nýtingu auðlinda og afkomu samfélaga á norðlægum svæðum. Ef til vill er arfleifð hans fyrst og fremst mikilvæg vegna þess að hann hefur, kannski í ríkari mæli en nokkur annar, breytt ímynd norðurslóða úr hrjóstrugum sífrera í fjölbreytilegt svæði sem verðskuldar alþjóðlega athygli. Enda þótt Vilhjálmur hafi fæðst í Vesturheimi er óhætt að telja hann meðal fremstu fræðimanna sem íslensk menning hefur alið af sér. Æskuumhverfið á íslensku sveitaheimili á sléttum Norður-Dakóta setti sterkan svip á ævistörf Vilhjálms og tengslin við íslenska menningu leiddu hann síðar inn á vettvang heimskautalandanna. Vefsetrinu er ætlað að miðla upplýsingum um rannsóknir hans og hugsjónir en það var opnað í tengslum við farandssýninguna Heimsskautslöndin unaðslegu: Arfleifð Vilhjálms Stefánssonar árið 2000. Sýningin er samstarfsverkefni Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og Dartmouthháskóla í Hanover í Bandaríkjunum. Mikið af því efni sem hér er að finna er afrakstur af samstarfi Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og Mannfræðistofnunar Háskóla Íslands, með styrk frá Landafundanefnd. Vefnum er skipt í þrjá meginhluta er fjalla hver um sitthvert sjónarhornið: um persónuna Vilhjálm, rannsóknir hans og hugsjónir. Þá má finna upplýsingar um ritverk eftir og um Vilhjálm, auk krækjusafns.
Vilhjálmur Stefánsson og eiginkona hans, Evelyn Stefansson	Persónan Vilhjálmur Stefánsson fæddist 3. nóvember 1879 nálægt Gimli í Íslendingabyggðum Manitobafylkis í Kanada. Vilhjálmur nam við Iowaháskóla en lauk síðan framhaldsnámi í mannfræði við Harvardháskóla 1906. Sama ár hélt hann á norðurslóðir og dvaldi þar næsta óslitið fram til ársins 1918. Þá sneri hann alfarið aftur til Bandaríkjanna til að leggja stund á fyrirlestrahald, ritstörf og kennslu. Hann bjó lengst af í Greenwich Village í New York og kynntist þar eftirlifandi konu sinni Evelyn, sem starfaði með honum á rannsóknarbókasafni þeirra sem á sínum tíma var eitt öflugasta safn í heimi á sviði heimskautafræða. Sjá meira
Vilhjálmur á norðurslóðum 1914	Rannsóknir Rannsóknarleiðangrar Vilhjálms Stefánssonar eru í senn afrek á sviði landkönnunar og rannsókna, en Vilhjálmur ferðaðist alls 11 ár fótgangandi og á hundasleða u.þ.b. 20.000 mílur, uppgötvaði áður óþekkt landsvæði og varð meðal fyrstu Evrópumanna til að rannsaka menningu Inúíta. Segja má að Vilhjálmur Stefánsson hafi átt drjúgan þátt í að ljúka við að kynna Evrópumönnum heimsálfuna sem landi hans Leifur Eiríksson kom á spjöld sögunnar 900 árum áður. Sjá meira
Vilhjálmur á skrifstofu sinni í Dartmouth háskóla	Hugsjónir Vilhjálmur var tíðum nefndur spámaður norðursins. Mikilvægur þáttur í boðskap hans var að með því að læra af afkomendum kynslóða sem búið höfðu á norðurslóðum í þúsundir ára, með því að aðlagast umhverfinu og safna þekkingu sem ein kynslóð miðlar annarri, yrðu okkur ljósir möguleikar norðursvæðanna. Vilhjálmur hafði sérstöðu vegna framsýnna viðhorfa, viðleitni hans til að sporna við menningar- og þjóðrembu og gagnrýni hans á yfirgang evrópskrar menningar gagnvart frumbyggjum norðursins. Í fyrirlestrum sínum um heimskautasvæðin notaði hann oft samfélag Inúíta sem eins konar spegil sem birti áheyrendum ímynd síns eigin samfélags. Sjá meira
"Heimsskautslöndin unaðslegu" Titilsíða á þýskri útgáfu	Ritverk Þann tíma sem Vilhjálmur dvaldi á norðurslóðum Kanada og Alaska skráði hann í dagbækur sínar ítarlegar lýsingar á samfélögum heimamanna, ferðalögum, veðurfari, dýralífi og landsháttum sem urðu óþrjótandi efni í bækur, greinar og fyrirlestra. Eftir hann liggja á þriðja tug bóka og nálægt 400 greinar og ritgerðir um flest svið norðurslóða. Vegna alþjóðlegrar yfirsýnar, tengsla og fjölfræðilegra hæfileika var Vilhjálmur í hugum margra holdgervingur rannsókna á arktísku svæðunum og stundum nefndur Herra Norðurslóð. Sögu Vilhjálms er ekki lokið, því eins og aðrar góðar sögur á hún sitt eigið líf óháð höfundinum sjálfum. Enn þann dag í dag fást fræðimenn, rithöfundar og kvikmyndargerðarmenn við að fjalla um arfleifð Vilhjálms Sjá meira
Krækjur Hér er hægt að finna krækjur í vefsetur er tengjast Vilhjálmi og norðurslóðum. Sjá meira

Vefsetur
Vilhjálms Stefánssonar
landkönnuðar og mannfræðings

1879 - 1962

heim

English

Safnafræðsla

Arfleifð landkönnuðarins og mannfræðingsins Vilhjálms Stefánssonar er nátengd samskiptum manns og náttúru, sjálfbærri nýtingu auðlinda og afkomu samfélaga á norðlægum svæðum. Ef til vill er arfleifð hans fyrst og fremst mikilvæg vegna þess að hann hefur, kannski í ríkari mæli en nokkur annar, breytt ímynd norðurslóða úr hrjóstrugum sífrera í fjölbreytilegt svæði sem verðskuldar alþjóðlega athygli. Enda þótt Vilhjálmur hafi fæðst í Vesturheimi er óhætt að telja hann meðal fremstu fræðimanna sem íslensk menning hefur alið af sér. Æskuumhverfið á íslensku sveitaheimili á sléttum Norður-Dakóta setti sterkan svip á ævistörf Vilhjálms og tengslin við íslenska menningu leiddu hann síðar inn á vettvang heimskautalandanna.

Vefsetrinu er ætlað að miðla upplýsingum um rannsóknir hans og hugsjónir en það var opnað í tengslum við farandssýninguna Heimsskautslöndin unaðslegu: Arfleifð Vilhjálms Stefánssonar árið 2000. Sýningin er samstarfsverkefni Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og Dartmouthháskóla í Hanover í Bandaríkjunum. Mikið af því efni sem hér er að finna er afrakstur af samstarfi Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og Mannfræðistofnunar Háskóla Íslands, með styrk frá Landafundanefnd.

Vefnum er skipt í þrjá meginhluta er fjalla hver um sitthvert sjónarhornið: um persónuna Vilhjálm, rannsóknir hans og hugsjónir. Þá má finna upplýsingar um ritverk eftir og um Vilhjálm, auk krækjusafns.

Vilhjálmur Stefánsson
og eiginkona hans,
Evelyn Stefansson

Persónan

Vilhjálmur Stefánsson fæddist 3. nóvember 1879 nálægt Gimli í Íslendingabyggðum Manitobafylkis í Kanada. Vilhjálmur nam við Iowaháskóla en lauk síðan framhaldsnámi í mannfræði við Harvardháskóla 1906. Sama ár hélt hann á norðurslóðir og dvaldi þar næsta óslitið fram til ársins 1918. Þá sneri hann alfarið aftur til Bandaríkjanna til að leggja stund á fyrirlestrahald, ritstörf og kennslu. Hann bjó lengst af í Greenwich Village í New York og kynntist þar eftirlifandi konu sinni Evelyn, sem starfaði með honum á rannsóknarbókasafni þeirra sem á sínum tíma var eitt öflugasta safn í heimi á sviði heimskautafræða.

Sjá meira

Vilhjálmur á norðurslóðum
1914

Rannsóknir

Rannsóknarleiðangrar Vilhjálms Stefánssonar eru í senn afrek á sviði landkönnunar og rannsókna, en Vilhjálmur ferðaðist alls 11 ár fótgangandi og á hundasleða u.þ.b. 20.000 mílur, uppgötvaði áður óþekkt landsvæði og varð meðal fyrstu Evrópumanna til að rannsaka menningu Inúíta. Segja má að Vilhjálmur Stefánsson hafi átt drjúgan þátt í að ljúka við að kynna Evrópumönnum heimsálfuna sem landi hans Leifur Eiríksson kom á spjöld sögunnar 900 árum áður.

Sjá meira

Vilhjálmur á skrifstofu
sinni í Dartmouth háskóla

Hugsjónir

Vilhjálmur var tíðum nefndur spámaður norðursins. Mikilvægur þáttur í boðskap hans var að með því að læra af afkomendum kynslóða sem búið höfðu á norðurslóðum í þúsundir ára, með því að aðlagast umhverfinu og safna þekkingu sem ein kynslóð miðlar annarri, yrðu okkur ljósir möguleikar norðursvæðanna. Vilhjálmur hafði sérstöðu vegna framsýnna viðhorfa, viðleitni hans til að sporna við menningar- og þjóðrembu og gagnrýni hans á yfirgang evrópskrar menningar gagnvart frumbyggjum norðursins. Í fyrirlestrum sínum um heimskautasvæðin notaði hann oft samfélag Inúíta sem eins konar spegil sem birti áheyrendum ímynd síns eigin samfélags.

Sjá meira

"Heimsskautslöndin unaðslegu"
Titilsíða á þýskri útgáfu

Ritverk

Þann tíma sem Vilhjálmur dvaldi á norðurslóðum Kanada og Alaska skráði hann í dagbækur sínar ítarlegar lýsingar á samfélögum heimamanna, ferðalögum, veðurfari, dýralífi og landsháttum sem urðu óþrjótandi efni í bækur, greinar og fyrirlestra. Eftir hann liggja á þriðja tug bóka og nálægt 400 greinar og ritgerðir um flest svið norðurslóða. Vegna alþjóðlegrar yfirsýnar, tengsla og fjölfræðilegra hæfileika var Vilhjálmur í hugum margra holdgervingur rannsókna á arktísku svæðunum og stundum nefndur Herra Norðurslóð. Sögu Vilhjálms er ekki lokið, því eins og aðrar góðar sögur á hún sitt eigið líf óháð höfundinum sjálfum. Enn þann dag í dag fást fræðimenn, rithöfundar og kvikmyndargerðarmenn við að fjalla um arfleifð Vilhjálms

Sjá meira

Krækjur

Hér er hægt að finna krækjur í vefsetur er tengjast Vilhjálmi og norðurslóðum.

Sjá meira